Blizny – czym są, jakie są ich rodzaje, jak się je usuwa i czy to bezpieczne?

Blizna to nie tylko ślad na skórze – to efekt bardzo złożonego procesu biologicznego. Gdy dochodzi do uszkodzenia skóry właściwej (czyli głębszej warstwy), organizm natychmiast aktywuje procesy naprawcze. To tzw. fazy gojenia: zapalna, proliferacyjna i remodellingu. W pierwszej fazie dochodzi do krzepnięcia krwi i pojawienia się komórek odpornościowych. W drugiej fibroblasty produkują kolagen typu III – ten odpowiada za „wypełnienie” rany. W ostatniej fazie kolagen III jest zastępowany bardziej uporządkowanym kolagenem typu I. Jednak nowa tkanka nigdy nie przypomina w pełni skóry sprzed urazu.

Blizna jest pozostałością po zagojonej ranie. To tkanka łączna włóknista, która wykształca się w procesie gojenia i zastępuje uszkodzoną lub przerwaną tkankę.

 

Wielkość i widoczność blizny uzależniona jest od wielkości rany, jej głębokości, a także powodu powstania, przebiegu procesu gojenia i indywidulanych predyspozycji organizmu do rekonstrukcji. Również infekcja w przebiegu gojenia może wpłynąć na rozmiar blizny.

Blizny mogą też mieć komponent emocjonalny – są dla wielu osób źródłem wstydu i obniżonego poczucia wartości. Dotyczy to zwłaszcza blizn potrądzikowych czy pooperacyjnych na twarzy, szyi lub rękach.

1. Podział blizn ze względu na czas powstania

• blizna niedojrzała – zwykle czerwona, lekko wypukła – to następstwo świeżo zagojonej rany. Z upływem czasu blizna staje się płaska i upodabnia się do skóry, która ją otacza. Ten rodzaj blizny może powodować świąd, a czasem nawet ból;
• blizna dojrzała – o jasnej barwie, jeżeli proces gojenia przebiega prawidłowo, płaska, miękka, elastyczna w dotyku. Poziom dojrzałości blizna może osiągać nawet przez 2 lata. Dojrzała blizna nie powinna mieć wypukłości i przynosić dolegliwości, np. przykurczy czy uczucia ściągania blizny.

2. Podział blizn według wyglądu

Blizny patologiczne powstają najczęściej w wyniku nadmiernej aktywności fibroblastów, zwiększonej syntezy kolagenu oraz zmniejszonej wrażliwości włókien kolagenowych. Zazwyczaj są one grube, twarde, wypukłe i mogą powodować świąd, ból, a nawet ograniczać ruchomość w danym obszarze. Wśród blizn patologicznych wyróżniamy trzy główne typy:

• Blizna przerostowa (hipertroficzna) – rozwija się w obrębie uszkodzonej skóry jako efekt wydłużonego procesu gojenia. Ma charakterystyczny czerwony lub różowy kolor i jest zgrubiała oraz uniesiona ponad powierzchnię skóry. Z czasem może się częściowo cofnąć, choć niektóre z tych blizn mają tendencję do dalszego rozrastania się.

• Blizna zanikowa (atroficzna) – ma postać wklęsłą, często okrągłą. Należą do niej m.in. blizny potrądzikowe, po ospie wietrznej czy rozstępy. Powstaje na skutek nieprawidłowego gojenia, w którym wytwarzana jest zbyt mała ilość kolagenu. Może też wynikać z niewłaściwego leczenia sterydami lub nadmiernego rozciągnięcia skóry i degradacji włókien kolagenowych.

• Bliznowiec (keloid) – tworzy się po całkowitym zagojeniu rany i wykracza poza granice pierwotnego uszkodzenia skóry. Nie cofa się samoistnie. Ma nieregularny lub podłużny kształt, jest twardy, włóknisty i zazwyczaj czerwony lub fioletowy. Bliznowce mają dużą tendencję do nawrotów, a ich powstawanie często wiąże się z indywidualną skłonnością do nadprodukcji kolagenu.

3. Podział blizn według pochodzenia

Blizny mogą różnić się nie tylko wyglądem, ale także przyczyną powstania. W zależności od źródła urazu wyróżniamy następujące typy blizn:

• Blizna pooperacyjna – powstaje po zabiegach chirurgicznych, takich jak operacje, cięcia cesarskie czy zabiegi ortopedyczne. Blizna ogranicza się zwykle do linii pierwotnego nacięcia chirurgicznego. Proces jej gojenia trwa od kilku miesięcy do roku i może zakończyć się powstaniem blizny płaskiej, przerostowej lub – rzadziej – keloidu.

• Blizna pooparzeniowa – tworzy się w miejscu oparzenia. Jest zazwyczaj rozległa, wypukła, twarda, często wywołuje świąd i ból. Blizny pooparzeniowe mają zwykle nieregularny, nieestetyczny kształt i wymagają długiego czasu na zagojenie. Ze względu na charakter uszkodzenia skóry, są szczególnie podatne na tworzenie blizn przerostowych i bliznowców.

• Blizna potrądzikowa – to typowa blizna zanikowa, czyli wgłębiona, o różnej głębokości i wielkości. Jej powstanie zależy od stopnia nasilenia trądziku oraz przebiegu procesu gojenia zmian skórnych. Po ciężkich postaciach trądziku (np. trądzik ropowiczy) blizny mogą być rozległe i trudne do usunięcia.

• Blizna pourazowa – powstaje w wyniku uszkodzenia skóry w wyniku urazów mechanicznych (skaleczenia, rozdarcia skóry, otarcia). Są to blizny często spotykane u dzieci, sportowców oraz osób prowadzących aktywny tryb życia. W zależności od charakteru i głębokości urazu mogą być bardziej lub mniej widoczne.

Badania pokazują, że w niektórych typach blizn (np. keloidach) dochodzi do genetycznie uwarunkowanego zaburzenia kontroli produkcji kolagenu i czynników wzrostu (TGF-β). To tłumaczy, dlaczego niektórzy ludzie mają predyspozycje do tworzenia blizn patologicznych (Limandjaja et al., 2020).

Źródło: Limandjaja GC, Niessen FB, Scheper RJ, Gibbs S. The keloid disorder: heterogeneity, histopathology, mechanisms and models. Exp Dermatol. 2020;29(6):511–530. (link)

Nie każda blizna jest taka sama – różnice wynikają z głębokości uszkodzenia, indywidualnych predyspozycji pacjenta i czasu gojenia. Poniższa tabela przedstawia podstawowe typy blizn i ich reakcję na leczenie laserowe:

W badaniu na 60 pacjentach z różnymi rodzajami blizn, laser frakcyjny CO₂ wykazał ponad 60% poprawy wyglądu blizn atroficznych, podczas gdy blizny keloidowe wykazały zaledwie 15–20% poprawy (Waibel et al., 2011).

Źródło: Waibel JS, Wulkan AJ, Shumaker PR. Treatment of hypertrophic scars and keloids with fractional ablative laser resurfacing. J Drugs Dermatol. 2011;10(12):1328–1332 (PubMed)

Laser frakcyjny działa poprzez wytworzenie mikroskopijnych kolumn uszkodzenia termicznego w skórze – tzw. MTZ (Microscopic Treatment Zones). Każda taka strefa wywołuje mikrooparzenie skóry, co stymuluje fibroblasty do produkcji nowego kolagenu i elastyny. Tkanka się „przebudowuje”, blizna ulega wygładzeniu, a skóra odzyskuje strukturę.

Wyróżnia się dwa typy laserów frakcyjnych:

Badanie Tierney & Hanke (2011) wykazało, że po 3–5 zabiegach frakcyjnym laserem CO₂, poprawa w wyglądzie blizn potrądzikowych wyniosła średnio 66%. Efekty były trwałe przy zachowaniu odpowiedniej pielęgnacji pozabiegowej.

Źródło: Tierney EP, Hanke CW. Treatment of acne scars with fractional photothermolysis: a review. J Drugs Dermatol. 2011;10(11):1258–1264. (PubMed)

Tak – pod warunkiem że zabieg wykonuje lekarz z doświadczeniem, a pacjent stosuje się do zaleceń. Laser, choć skuteczny, nie jest „bezinwazyjny”. Skóra po zabiegu bywa zaczerwieniona, łuszczy się, może pojawić się lekki obrzęk. Pełna regeneracja trwa 5–10 dni.

Zalecenia po zabiegu:

• unikanie słońca (filtry SPF 50 przez 4 tygodnie),

• nawilżanie skóry,

• unikanie makijażu przez pierwsze 48h,

• niezdrapywanie strupków,

• stosowanie kremów z pantenolem lub alantoiną.

Efekty uboczne (rzadkie, zwykle przejściowe):

• przebarwienia (zwłaszcza przy jasnej lub bardzo ciemnej skórze),

• infekcje skóry (jeśli nie zachowano higieny),

• przedłużony rumień.

W metaanalizie 18 badań klinicznych obejmujących ponad 1000 pacjentów, częstość powikłań po frakcyjnym laserze CO₂ wyniosła mniej niż 5%, a większość ustępowała w ciągu 10 dni (Zhou et al., 2021).

Źródło: Zhou BR, Xu Y, Wei D, et al. Clinical efficacy and safety of fractional CO₂ laser in treatment of atrophic acne scars: a meta-analysis. Aesthetic Plast Surg. 2021;45(4):1852–1862. (link)

Powody są proste:

1. Estetyka – blizna na twarzy, dekolcie czy dłoni potrafi skutecznie zaniżyć samoocenę.
2. Bezpieczeństwo – zabieg nie wymaga operacji ani hospitalizacji.
3. Szybkość – widoczna poprawa już po jednej sesji.
4. Naturalny efekt – skóra wygląda zdrowiej, bez sztucznego „maskowania”.

W czasach, gdy fotografia i media społecznościowe są codziennością, narzucając coraz większą presję na tworzenie i dbanie o własny wizerunek, pacjenci znacznie częściej niż dawniej zgłaszają potrzebę poprawy wyglądu skóry. Przy czym warto zaznaczyć, że kwestia ta dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Dla wielu usunięcie blizn to pierwszy krok do odzyskania pewności siebie.

Laserowe usuwanie blizn to skuteczna, dobrze udokumentowana i coraz bardziej dostępna metoda poprawy wyglądu skóry. Nie zastępuje chirurgii plastycznej, ale w wielu przypadkach pozwala uniknąć skalpela. Efekty są trwałe i naturalne, a ryzyko – minimalne.

1. Limandjaja GC, Niessen FB, Scheper RJ, Gibbs S. (2020). The keloid disorder: heterogeneity, histopathology, mechanisms and models. Exp Dermatol. 29(6):511–530. (link)
2. 14077 Tierney EP, Hanke CW. (2011). Treatment of acne scars with fractional photothermolysis: a review. J Drugs Dermatol. 10(11):1258–1264. (link)
3. Waibel JS, Wulkan AJ, Shumaker PR. (2011). Treatment of hypertrophic scars and keloids with fractional ablative laser resurfacing. J Drugs Dermatol. 10(12):1328–1332. (link)
4. Zhou BR, Xu Y, Wei D, et al. (2021). Clinical efficacy and safety of fractional CO₂ laser in treatment of atrophic acne scars: a meta-analysis. Aesthetic Plast Surg. 45(4):1852–1862. (link)